Julia poprawiła przed lustrem ramiączko swojej szmaragdowej sukienki, krytycznie obejrzała odbicie i uśmiechnęła się z satysfakcją.
Czterdzieści lat. Straszna liczba dla niektórych, dla Julii oznaczała wolność, pieniądze i wreszcie umiejętność powiedzenia stanowczego „nie”.
— Julio, taksówka już czeka — odezwał się z przedpokoju Boris, jej mąż. Patrzył na żonę z nieukrywanym zachwytem. — Wyglądasz dziś niesamowicie. Naprawdę nikt nie będzie z nami?
— Borisie, rozmawialiśmy o tym — Julia chwyciła kopertówkę. — Żadnych gości. Żadnego gotowania. Żadnego „pokrój sałatkę” ani „gdzie moje kapcie”.
Tylko ty, ja, drogi restauracyjny stolik i cisza. Chcę zjeść swój stek, nie słuchając porad twojej mamy o tym, jak poprawnie gryźć.
Boris zaśmiał się. Wiedział, że relacje Julii z Larisą Siemionowną przypominały zimną wojnę: okresy lodowatego milczenia przeplatały się z artyleryjskimi ostrzałami w postaci nieproszonych rad.
— Zrozumiano. Twój dzień — twoje zasady.
Restauracja „Złoty Pawilon” nie była wyborem przypadkowym. To miejsce pełne przepychu, przesadnie drogie, z gipsowymi stiukami, aksamitnymi zasłonami i cenami, które mogłyby wywołać tik nerwowy u zwykłego człowieka.
Idealne, by poczuć się królową wieczoru.
Weszli do sali, wyobrażając sobie przytulny stolik przy oknie. Administrator, szeroko się uśmiechając, poprowadził ich do wnętrza… ale nie do okna.
— Wasz stolik jest gotowy — zaśpiewał, wskazując ręką środek sali.
Julia zamarła. Zamiast kameralnego stolika dla dwojga, pośrodku sali stał ogromny stół dla tuzina osób. I nie był pusty.
Na jego czele, niczym cesarzowa na wygnaniu, zasiadała Larisa Siemionowna w błyszczącym lureksie.
Obok, chciwie nakładając łyżką kawior prosto do ust, siedział wujek Witia — dalszy krewny, którego Julia widziała raz na pięć lat.
Po drugiej stronie szwagierka Galina wycierała najmłodszemu synowi usta, podczas gdy starszy, siedmioletni urwis, już bawił się widelcem, dziurawiąc tapicerkę antycznego krzesła.
— Supry-i-iz! — zagrzmiała Larisa Siemionowna, widząc zaskoczonych małżonków. Jej głos był wyćwiczony latami pracy w urzędzie paszportowym.
Cała sala się obróciła. Boris zbledł i spojrzał na żonę. Julia milczała, ale w jej oczach zapłonął ten nieprzyjemny ognik, który zwykle zapowiadał moralną karę dla kogoś w pobliżu.
— Mamo? — wymamrotał Boris. — Co pani tu robi?
— Jak to co? — matka męża uniosła ręce, prawie przewracając kieliszek wina.
— U ukochanej synowej jubileusz! Myślałeś, że zostawimy biedną dziewczynę samą w takim dniu? Jesteśmy rodziną! Chodźcie, siadajcie! My już zaczęliśmy, czekając na was.
Julia powoli podeszła do stołu. Stół uginał się pod ciężarem ossetryny, mięsnych delikatesów, szeregu butelek drogiego koniaku i ostryg, które wujek Witia obserwował z podejrzliwością, lecz jadł z zapałem koparki.
— Lariso Siemionowno — głos Julii był równy niczym kardiogram zmarłego — rezerwowaliśmy stolik dla dwojga.
— O, nie bądź taka sztywna! — odmachnęła Galina, nalewając sobie wino. — Mama zadzwoniła do administratora, powiedziała, że pomyłka i będzie więcej gości.
Zrobiła skandal, oczywiście, ale patrz, jak nas posadzili! Julio, a ty po co się tak wystroiłaś? Sukienka odkrywa plecy, w czterdziestce już można by być skromniejszą, skóra nie jest jak brzoskwinia.
— Galina, masz majonez na brodzie — odparła Julia z lodowatym uśmiechem. — I chyba twój syn zaraz przewróci sosownik na dywan z XVIII wieku.
Dźwięk tłuczonej zastawy potwierdził jej słowa. Starszy syn Galiny strącił wazon z kwiatami.
— Nic się nie stało! — zagłuszyła hałas Larisa Siemionowna. — Tłuczona zastawa przynosi szczęście! Kelner!
Posprzątajcie i przynieście jeszcze tę sałatkę z krabem, jest pyszna. A gorące dania niech również podadzą!
Julia usiadła. Boris wtulił się obok, próbując zmniejszyć się do rozmiarów atomu. Znał ten wzrok żony. To był wzrok snajpera, kalkulującego poprawkę na wiatr.
— Czyli postanowiłyście zrobić mi niespodziankę — powiedziała Julia, rozwijając serwetkę.
— Oczywiście! — Larisa Siemionowna sięgała już po trzeci kawałek ossetryny. — Wiemy, że zawsze oszczędzasz, zawsze wszystko sama.
A tu — święto! Rodzina się zebrała! Wujek Witia specjalnie przyjechał z prowincji, nawet w pracy się wymeldował.
— Jestem robotnikiem, zerwałem plecy, potrzebny odpoczynek — wycedził Witia. — A koniak macie dobry, Julio. Nie to, co twój szajs z Nowego Roku.
Bezczelność gości rosła geometrycznie. Galina zaczęła głośno dyskutować, że Julii już czas mieć dzieci, „bo zegar tyka, a kukułka już kuka”, i że kariera jest dla mężczyzn, a kobieta powinna gotować barszcz.
Larisa Siemionowna przytakiwała, zamawiając najdroższe pozycje z menu.
— Wezmę homara — oznajmiła teściowa kelnerowi. — Nigdy nie jadłam. Galinie też. A dzieciom desery, największe!
— Mamo, to bardzo drogo — szepnął cicho Boris.
— Cii! — przerwała mu matka. — Żona ma jubileusz, masz prawo zaszaleć dla matki i siostry. Nie każdego dnia się bawi.
Klimaks nastąpił po godzinie. Larisa Siemionowna, zaróżowiona od alkoholu, wstała, by wygłosić toast. Postukała widelcem w kieliszek, żądając ciszy.
— No cóż, Julio — zaczęła słodko, choć w jej głosie było więcej jadu niż w ukąszeniu kobry — stuknęła ci czterdziestka. Kobiecy wiek, sama wiesz, krótki.
Życzę ci, byś wreszcie przestała myśleć tylko o sobie. Spójrz na Galinę — troje dzieci, mąż choć pije, to swój, gospodarstwo.
A ty? Same biura i fitnessy. Egoistka, Julio. Ale i tak cię kochamy, bo jesteśmy wielkoduszni. Za rodzinę!
— Za rodzinę! — ryknął wujek Witia.
Gala zachichotała. Borys zacisnął pięści, jakby chciał coś powiedzieć, ale Julia położyła dłoń na jego ręce. Powoli wstała.
W sali zapadła cisza. Julia uśmiechała się, ale jej uśmiech był tak wyrazisty, że kelner stojący nieopodal instynktownie cofnął się krok.
— Dziękuję, Laryso Siemionowno — powiedziała Julia głośno i wyraźnie. — Otworzyłaś mi oczy. Naprawdę byłam egoistką.
Myślałam, że jubileusz to mój święto. Ale pokazałaś mi, że najważniejsza jest rodzina.
Teściowa zadowolona kiwnęła głową, akceptując kapitulację.
— A skoro już mowa o hojności i niespodziankach… — Julia zrobiła pauzę. — Kelner!
Młody chłopak natychmiast podbiegł.
— Proszę nas rozliczyć.
— Już? — zdziwiła się Gala, kończąc drugą porcję homara. — Przecież jeszcze nie zjedliśmy deseru!
— Jedzcie, kochani, jedzcie — powiedziała Julia ciepło.
Kelner przyniósł skórzaną teczkę. Julia otworzyła ją i przebiegła wzrokiem rachunek. Kwota była imponująca — wystarczyłaby na używany samochód.
Rodzina w ciągu dwóch godzin zjadła i wypiła tyle, że starczyłoby na roczny budżet małego afrykańskiego kraju.
— Ojej! — zajrzała do rachunku Larysa Siemionowna i zagwizdała. — No, Borys, wyciągaj kartę. Skoro już świętujemy, to świętujemy!
Julia zamknęła teczkę i oddała ją kelnerowi.
— Młody człowieku — powiedziała głośno, tak aby usłyszeli sąsiedzi — mamy z mężem osobny budżet w tej firmie.
Proszę policzyć osobno: dwa sałaty „Cezar”, dwa steki ribeye i butelkę wody mineralnej. To jest nasze zamówienie.
Przy stole zapanowała grobowa cisza. Słychać było brzęczenie muchy nad galaretką.
— Jak to? — twarz Larysy Siemionowny poczerwieniała. — Julio, żartujesz?
— Żadnych żartów — Julia wyjęła swoją kartę i przyłożyła do terminala, który podał sprytny kelner. — Pyk. Opłacone.
— Nie możesz tak zrobić! — wrzasnęła Gala. — To przecież twoje urodziny! Ty nas zaprosiłaś!
— Ja? — Julia uniosła brwi. — Nie zapraszałam was. Sami powiedzieliście: „Niespodzianka!”.
Wstała, poprawiła sukienkę i spojrzała na teściową z góry na dół.
— Wpadliście na moje święto bez zaproszenia. Zamówiliście potrawy, których nie wybierałam. Byliście dla mnie niegrzeczni i obrażaliście mnie w moje własne urodziny.
Słuchajcie więc, kochani. Niespodzianka jest cudowna. Ale zapamiętajcie jedno: niespodzianki opłaca ten, kto je funduje.
— Borys! — wykrzyknęła Larysa Siemionowna, chwytając się za serce (ten trik ćwiczyła latami). — Twoja żona oszalała! Skazuje matkę na długi! Zrób coś! Ciśnienie mi skacze!
Borys powoli wstał. Spojrzał na matkę, na wujka Witię, który próbował schować niedopitą butelkę koniaku pod stołem, na siostrę z zabrudzonymi dziećmi.
— Mamo — powiedział spokojnie — Julia ma rację. Chcieliście święta — to je sobie zorganizowaliście. Cieszcie się. My idziemy. Wygląda na to, że mamy jeszcze plany na wieczór.
Objął Julię za ramię.
— Wy, niewdzięczne bestie! — wrzasnęła teściowa, zapominając o ciśnieniu. — Przeklnę was! Niech wam pieniędzy nigdy nie zabraknie! Gala, dzwoń na policję!
— Nie ma potrzeby dzwonić na policję — wtrącił się podchodzący administrator, imponujący mężczyzna z zestawem słuchawkowym w uchu. Za jego plecami stało dwóch mocnych ochroniarzy.
— Ale rachunek trzeba zapłacić. W całości. Natychmiast.
Julia i Borys szli do wyjścia przy akompaniamencie krzyków i przekleństw.
— Nie mam takich pieniędzy! — wrzeszczała Gala. — Niech płaci Witia, on zjadł najwięcej!
— Ja?! — oburzał się wujek Witia. — Ja tylko próbowałem sałatki! To wszystko twoja babka zamówiła!
— Kto babka?! — ryczała Larysa Siemionowna.
Gdy wyszli na chłodne wieczorne powietrze, Julia głęboko wzięła oddech.
— Jak się czujesz? — zapytał Borys, obejmując ją ramieniem.
— Wiesz — uśmiechnęła się Julia, tym razem szczerze — to był najlepszy prezent urodzinowy. Jakby spadł ze mnie plecak pełen cegieł, który nosiłam dziesięć lat.
— Nie wybaczą nam tego — zauważył Borys z uśmiechem.
— Mam nadzieję, że nie — odpowiedziała Julia. — Ale teraz wiedzą, że „niespodzianka” może wrócić.
Epilog (tydzień później)
Telefon Larysy Siemionowny był zablokowany, ale wiadomości docierały przez wspólnych znajomych. Rozliczenie „gości” nastąpiło natychmiast i surowo. Naturalnie, nie mieli przy sobie pieniędzy. Skandal trwał dwie godziny.
Administrator okazał się człowiekiem zasadniczym. W końcu wujek Witia musiał zostawić w zastaw swoje złote zegarki (rodzinną pamiątkę, z której był dumny) i napisać pokwitowanie.
Gala musiała zadzwonić do męża, który przyjechał wściekły i urządził awanturę na parkingu restauracji, gdy dowiedział się, ile wynosi dług.
Okazało się, że odkładał te pieniądze na zimowe opony i naprawę skrzyni biegów. Teraz czekał Galę długi i bezradosny okres oszczędności.
A Larysa Siemionowna? Teściowa próbowała symulować zawał, ale wezwana przez restaurację karetka stwierdziła jedynie ostrą alkoholową intoksykację i przejedzenie.
Musiała opróżnić swoją „skarbonkę”, którą odkładała na nową futrzaną kurtkę.
Ale najsłodsze było coś innego. Najsłodsze było to, że krewni poróżnili się między sobą. Gala obwiniała matkę, że wszystkich nakręciła.
Matka obwiniała Witię, że za dużo pił. Witia domagał się zwrotu zegarków. Koalicja „przeciw Julii” rozpadła się, pożerając sama siebie.
Julia siedziała w kuchni, piła kawę i czytała książkę. W ciszy. Telefon milczał. Nikt nie prosił o pieniądze, nie pouczał i nie wymagał miłości.
Sprawiedliwość to danie serwowane na zimno. I najlepiej — na osobnym rachunku.
