„Umarli z umarłymi, żywi z żywymi!” – rzuciła moja teściowa, kiedy poprosiłam ją, żeby ściszyła świąteczną muzykę. Od śmierci mojej matki minęło zaledwie sześć tygodni. W jej własnym domu, który odziedziczyłam po jej odejściu, rodzina mojego męża urządziła sobie radosne świętowanie, zupełnie ignorując mój ból. Próbowałam zachować spokój, dopóki nie zauważyłam, że moja córka nagle zniknęła z salonu.
Moja mama, Doina, zmarła 12 listopada. Miała sześćdziesiąt osiem lat. Od niemal roku wiedziałam, że jej choroba jest nieuleczalna. Lekarze nie pozostawiali nam złudzeń, a ja stopniowo przygotowywałam się na najgorsze. Mimo to żadna rozmowa, żadna diagnoza ani żadne ostrzeżenie nie mogły sprawić, że naprawdę byłam gotowa na jej odejście.
Po śmierci mamy musiałam zająć się pogrzebem, dokumentami i wszystkimi formalnościami. Robiłam to niemal automatycznie, ponieważ nie miałam siły myśleć o tym, co się wydarzyło. Kiedy wszystkie obowiązki dobiegły końca, zostałam sama z ogromną pustką.
Każdy kąt domu przypominał mi o mamie. Mieszkałam tam razem z mężem Paulem i naszą córką Marą. Przeprowadziliśmy się kilka lat wcześniej, kiedy Doina zaczęła potrzebować codziennej pomocy. Teraz dom należał do mnie, ale wciąż czułam, jakby mama miała za chwilę wejść do kuchni albo zawołać mnie z drugiego pokoju.
W grudniu Paul zapytał mnie, jak zamierzamy spędzić Boże Narodzenie.
– W tym roku nie planuję żadnego świętowania – odpowiedziałam. – Zostaniemy w domu we troje. Przygotuję coś do jedzenia i spędzimy spokojny dzień.
– A może zaprosimy rodzinę? – zaproponował.
– Nie, Paul. Nie mam na to siły. Chcę po prostu odpocząć.
– Przynajmniej ubierzmy choinkę. Mara będzie szczęśliwa.
Zgodziłam się. Nie chciałam odbierać córce świątecznej radości tylko dlatego, że sama przeżywałam żałobę.
W Wigilię Mara z wielkim zaangażowaniem dekorowała choinkę. Pomagałam jej zawieszać lampki, a Paul podniósł ją, żeby mogła umieścić gwiazdę na samym czubku drzewka.
Nagle dziewczynka zatrzymała się z małą ozdobą w dłoni.
– Mamo, babcia zawsze wieszała tę jako pierwszą – powiedziała cicho.
Była to stara, czerwona bombka z niewielkim zadrapaniem.
– Pamiętam, kochanie.
– Możemy zrobić tak samo?
– Oczywiście.
Mara ostrożnie zawiesiła ją na gałęzi, a potem spojrzała na mnie.
– Myślisz, że babcia chciałaby, żebyśmy obchodzili święta?
Poczułam ścisk w gardle.
– Tak, skarbie. Myślę, że bardzo by tego chciała.
Przez chwilę przytuliłam córkę i starałam się nie rozpłakać.
Następnego dnia, około jedenastej rano, usłyszałam kilka samochodów zatrzymujących się przed bramą. Wyjrzałam przez okno i natychmiast poczułam niepokój.
Przyjechała Valeria, moja teściowa, razem z dwiema córkami, ich mężami i dziećmi. Wysiadali z samochodów, niosąc torby, półmiski z jedzeniem i kolorowo zapakowane prezenty.
Paul wszedł do przedpokoju.
– Otilio, muszę ci coś powiedzieć.
Odwróciłam się zaskoczona.
– Co się stało?
– Mama postanowiła przyjechać dzisiaj z dziewczynami. Pomyślałem, że dobrze będzie spędzić święta razem.
– Kiedy z nią rozmawiałeś?
– Wczoraj.
– I nie przyszło ci do głowy, żeby mnie uprzedzić?
– Nie chciałem cię denerwować.
Spojrzałam na niego z niedowierzaniem.
– Naprawdę uważasz, że niespodziewana wizyta całej rodziny jest czymś, co może poprawić mój nastrój?
Nie zdążył odpowiedzieć, ponieważ Valeria już przekroczyła próg domu.
Miała na sobie elegancką złotą sukienkę, starannie ułożone włosy i szeroki uśmiech. W rękach trzymała dużą tacę przykrytą folią.
– Wesołych Świąt! – zawołała radośnie.
Zanim zdążyłam zareagować, objęła mnie mocno.
– Och, Otilio, nadal chodzisz ubrana na czarno? – zapytała, przyglądając mi się z wyraźnym niezadowoleniem. – Musisz w końcu przestać się zamartwiać. Życie toczy się dalej!
Jej córki weszły do salonu, dzieci zaczęły biegać po domu, a ktoś natychmiast włączył głośną świąteczną muzykę.
Stałam nieruchomo, próbując zrozumieć, jak można było tak całkowicie zignorować moją prośbę o spokojne święta.
Wtedy podeszłam do teściowej i poprosiłam, żeby wyłączyła muzykę.
Jej twarz natychmiast stężała.
– Umarli z umarłymi, żywi z żywymi! – powiedziała ostro.
Te słowa zabolały mnie bardziej niż cokolwiek, co usłyszałam od dnia pogrzebu.
Nie zdążyłam odpowiedzieć, ponieważ nagle zauważyłam, że Mary nie ma już w salonie.
Zaczęłam rozglądać się po pokojach, najpierw spokojnie, a potem coraz bardziej nerwowo. Wołałam córkę, ale nikt nie potrafił powiedzieć, gdzie poszła.
I właśnie wtedy zrozumiałam, że ten dzień może zakończyć się znacznie gorzej, niż mogłam sobie wyobrazić.

– Tak.
– Naprawdę powinnaś już przestać się tym zamartwiać – powiedziała jedna z moich szwagierek.
Nie odpowiedziałam. Nie miałam siły wdawać się w kolejną dyskusję. Tymczasem kobiety zaczęły wyjmować jedzenie z przyniesionych toreb i rozstawiać je na kuchennym blacie. Jedna z nich przesunęła fotografie mojej matki stojące na komodzie, żeby zrobić miejsce na półmiski. Druga wyszła na chwilę do samochodu i wróciła z dużym głośnikiem.
– Może włączymy jakieś kolędy? – zaproponowała z entuzjazmem.
– Czy moglibyście chociaż trochę ściszyć? – poprosiłam cicho.
Moje słowa najwyraźniej nie zrobiły na nikim wrażenia. Po chwili w całym domu rozbrzmiała głośna muzyka. Początkowo były to świąteczne piosenki, ale niedługo później zastąpiły je typowe utwory imprezowe.
Dzieci biegały między pokojami, mężczyźni nalewali sobie kolejne drinki, a Valeria zajęła się przygotowywaniem stołu w jadalni.
Stałam nieruchomo w drzwiach, ubrana w tę samą czarną sukienkę, którą miałam na sobie podczas pogrzebu mamy. Minęło zaledwie sześć tygodni od jej śmierci, a mój dom wyglądał tak, jakby nikt nigdy w nim nie przeżywał żałoby.
Paul krążył między gośćmi, rozmawiał z rodziną i udawał, że wszystko jest zupełnie normalne.
W pewnym momencie jedna z moich szwagierek podeszła do komody i podniosła fotografię mamy.
– Przeniosę ją tutaj, żeby przypadkiem się nie stłukła.
Postawiła zdjęcie w taki sposób, że twarz mojej matki była zwrócona w stronę ściany.
Podeszłam i natychmiast ustawiłam fotografię z powrotem na swoim miejscu.
– Proszę, nie przestawiaj jej.
Kobieta wzruszyła ramionami.
– Dobrze, Otilio. Nie musisz się denerwować z powodu każdej drobnostki.
Wtedy poczułam, że moja cierpliwość właśnie się skończyła.
Podeszłam do głośnika i wyłączyłam muzykę. Valeria natychmiast odwróciła się w moją stronę.
– Co ty wyprawiasz?
– Proszę, przestańcie puszczać muzykę.
– Ale dlaczego?
– Ponieważ moja matka nie żyje od sześciu tygodni. Nie chcę, żeby w jej domu urządzano teraz imprezę.
Teściowa westchnęła z wyraźną irytacją.
– Otilio, rozumiem, że jesteś pogrążona w żałobie, ale nie możemy przecież wszyscy chodzić przez całe życie ze spuszczonymi głowami.
– Nie proszę was o to. Chcę tylko, żebyście uszanowali mój smutek i przestali zachowywać się tak, jakby nic się nie wydarzyło.
Valeria pokręciła głową.
– Umarli niech grzebią umarłych, a żywi muszą żyć dalej! Nie możemy bez końca rozpamiętywać śmierci twojej matki.
Spojrzałam na Paula. Miałam nadzieję, że wreszcie stanie po mojej stronie. Jednak mój mąż milczał, wpatrując się w podłogę.
– Paul, czy to ty ich wszystkich zaprosiłeś?
– Otilio, porozmawiamy o tym później…
– Nie. Chcę wiedzieć teraz.
Po chwili wahania odpowiedział:
– Tak. Powiedziałem im, że mogą przyjść.
Valeria natychmiast wykorzystała okazję.
– A czego się spodziewałaś? Że wszyscy spędzimy święta zamknięci we własnych domach?
– Tak – odpowiedziałam bez zastanowienia. – Właśnie tego potrzebowałam w tym roku.
Jedna ze szwagierek zaśmiała się pod nosem.
– Naprawdę przesadzasz. Poza tym dziecko też zasługuje na święta.
Dopiero wtedy przypomniałam sobie o Marze.
Od kilku minut jej nie widziałam.
Rozejrzałam się po salonie, zajrzałam za choinkę, a następnie poszłam do kuchni. Nie było jej również w pokoju. Jej łóżko pozostawało puste.
– Mara? – zawołałam.
Nie odpowiedział mi żaden głos.
Wyszłam na korytarz.
– Czy ktoś widział Marę?
Paul natychmiast podniósł głowę.
– Przecież jeszcze przed chwilą była tutaj.
Zaniepokojona weszłam na schody prowadzące na piętro. Przypomniałam sobie o strychu. Było to niewielkie, częściowo wykończone pomieszczenie, w którym mama przez lata przechowywała stare ubrania, fotografie, rodzinne pamiątki i kartony pełne różnych drobiazgów.
Drzwi były lekko uchylone.
Otworzyłam je powoli.
Mara siedziała na podłodze obok starej drewnianej skrzyni należącej do babci. W dłoni trzymała mały kluczyk zawieszony na czerwonym sznurku.
– Kochanie, co tutaj robisz? – zapytałam.
Podniosła na mnie zapłakane oczy.
– Nie lubię być na dole.
Usiadłam obok niej i delikatnie objęłam ją ramieniem.
– Ja też nie.
Przez chwilę siedziałyśmy w ciszy. W końcu dziewczynka wyciągnęła w moją stronę klucz.
– Babcia dała mi go, zanim umarła.
Zamarłam.
– Kiedy ci go dała?
– Tego dnia, kiedy poszłaś do apteki, a ja zostałam z nią.
Doskonale pamiętałam tamten dzień. Mama była już wtedy bardzo słaba, a ja wyszłam tylko po lekarstwa. Mara siedziała przy jej łóżku.
– Co ci powiedziała, kochanie?
Dziewczynka delikatnie przesunęła palcami po czerwonym sznurku.
– Powiedziała, że ten klucz pasuje do skrzyni na strychu. Mamy ją otworzyć razem w Boże Narodzenie.
Spojrzałam na stary kufer.
– Dlaczego wcześniej mi o tym nie powiedziałaś?
– Babcia prosiła, żebym poczekała, aż będziesz gotowa.
Poczułam, jak łzy napływają mi do oczu.
– A skąd miałaś wiedzieć, kiedy będę gotowa?
Mara przysunęła się bliżej.
– Nie wiem, mamusiu. Ale na dole wszyscy się śmieją, a nikt nawet o niej nie rozmawia. Ja chcę pamiętać babcię. Chcę, żebyśmy mogły o niej porozmawiać.
Przytuliłam córkę najmocniej, jak potrafiłam.
– Ja też tego chcę.
Po chwili Mara wskazała na skrzynię.
– Pomożesz mi ją otworzyć?
Powoli uniosłam ciężkie wieko. W środku leżały starannie złożone koce, kilka starych albumów ze zdjęciami oraz niewielkie drewniane pudełko, którego wcześniej nigdy nie widziałam.
Mara pochyliła się nad nim.
– To właśnie to, mamusiu.
Na wieku znajdował się pożółkły kawałek papieru. Rozpoznałam charakter pisma mojej matki natychmiast, jeszcze zanim zdążyłam przeczytać pierwsze słowo.
Dziewczynka podała mi kluczyk.
– Babcia powiedziała, że pierwszą rzecz, która będzie w środku, musisz przeczytać ty.
Moje dłonie drżały, kiedy wsunęłam klucz do zamka. Po chwili usłyszałam ciche kliknięcie.
Ostrożnie otworzyłam pudełko.
Na samej górze leżała biała koperta. Na jej przedniej stronie mama własnoręcznie napisała moje imię.
Mara oparła głowę o moje ramię.
– Otworzymy ją, mamusiu?
Wzięłam kopertę do ręki. Odwróciłam ją i zobaczyłam pięć słów zapisanych niebieskim atramentem:
**„Na pierwsze święta beze mnie”.**







